Written by: GELUKKIG OUD WORDEN HHH ZOOMS IN

Sad lonely senior lady suffering from migraine
MRI Brain Scan of head and skull
Senior Woman Comforting Man With Depression At Home
patient-getting-a-brain-pet-scan-nuclear-medicine--YA4U4KU
health hub zoomt in logo

Gerjanne van Gink | Mensen met dementie een stem geven middels ontwerp

“Als ontwerper vind ik het heel belangrijk om voor mensen met dementie te ontwerpen, omdat ik het gevoel heb dat ik ze zo een stem kan geven en dat ik ze kan helpen om hun behoeftes te vertalen naar iets concreets,” zegt productvormgever en healthcare innovator Gerjanne van Gink. Tot nu toe richtte zij zich voornamelijk op ouderen met Alzheimer, tot ze vorig jaar samen met interaction designer Hilde de Wit Buro Zorgelozer begon. Samen hebben ze de missie om de zorgomgeving voor cliënten en medewerkers in de zorg in de breedste zin van het woord te verbeteren. Aan Health Hub Utrecht vertelt Gerjanne over die samenwerking, maar vooral over het ontwerpen voor mensen met dementie. Hoe doe je dat, ontwerpen voor én met mensen die zichzelf niet goed meer kunnen uiten? Dat laat Gerjanne zien aan de hand van twee van haar projecten: de boodschappenroute ‘Blokkie Om‘ en de ‘ADS-spiegel‘, die mensen helpt in de badkamer.  

Gerjanne van Gink studeerde in 2013 als productvormgever af aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU). “In het vierde jaar van die bachelor mocht ik een belevingshoek maken voor mensen met dementie. Dat vond ik toen zó bijzonder! Toen dacht ik: hier wil ik me als ontwerper voor inzetten!”

Foto: Roza Schous

Gerjanne begon haar eigen ontwerpbureau. “Ik wist dat ik graag zou willen ontwerpen in de zorg, maar wist niet hoe ik in die sector moest binnenkomen. Tot de master ‘Crossover Creativity’ in 2015 op mijn pad kwam.” Gerjanne dook opnieuw de collegebanken van de HKU in. “Tijdens die master heb ik de verbinding met de zorg weten te maken. Doordat ik onderzoek moest doen en een scriptie moest schrijven, heb ik een groot netwerk in de zorg aan kunnen leggen. Dat heeft me echt een boost gegeven om me als ontwerper op de zorg te richten.”

Al tijdens haar studie had Gerjanne een bijbaan in de zorg, iets wat nu goed van pas komt. “Ik heb tot vorig jaar november op een gesloten afdeling voor mensen met dementie gewerkt. Dat heeft me veel inspiratie gegeven voor een aantal producten. Ook denk ik dat ik goed kan inschatten hoe in een zorgorganisatie omgegaan wordt met een ontwerpproces en daar kan ik op inspelen. Andersom geeft het zorgteams waar ik mee werk ook vertrouwen, omdat ik weet waar ik het over heb.”

Een voorbeeld van één van Gerjanne’s ontwerpen, is de boodschappenroute ‘Blokkie om’ voor mensen met dementie. In deze video vertelt ze wat die route inhoudt, hoe de route bijdraagt aan het welzijn van (demente) ouderen en laat ze zien hoe de route eruitziet:

“Het fascineert me dat ik met mijn ontwerpen de leefwereld van cliënten, maar ook van het zorgpersoneel kan verbeteren. Het inzetten van mijn ontwerpen bespaart zorgpersoneel tijd en daardoor kunnen ze meer aandacht geven aan het welzijn van de cliënt. Wat mij heel mooi lijkt is als de zorgdruk omlaag gaat en er écht meer tijd over is voor een kop koffie met cliënten, in plaats van dat iemand gewassen en aangekleed de hele dag aan een tafel zit zonder iets te doen.”

Een ontwerp waardoor cliënten daadwerkelijk langer zelfstandig kunnen blijven en waardoor ook de zorgdruk omlaag gaat, is de zogeheten ‘ADS-spiegel’. Gerjanne ontwierp de spiegel om mensen met Alzheimer te helpen bij handelingen in de badkamer. Ze laat zien hoe de spiegel werkt:

Ontwerpen voor mensen met dementie

Bij het verbeteren van het welzijn van mensen, is innovatie in de zorg heel belangrijk, weet ook Gerjanne. Maar minstens zo belangrijk daarbij vindt zij de inzet van ontwerpers. “Wat ik vaak zie is dat bijvoorbeeld een projectleider die al werkzaam was in de organisatie opeens innovatiemanager wordt, zonder dat die persoon ervaring heeft met innovatie of een creatief proces. Ik denk dat het belangrijk is om creatieve mensen aan te trekken, als je als zorgorganisatie écht iets met innovatie wil doen. Wil je veranderingen aanbrengen, dan heb je de frisse blik van een ontwerper nodig. Je komt echt een laag dieper door iemand een vrijbrief te geven om onderzoek te doen, uit te zoeken wat het probleem is en daar tijd voor vrij te maken.”

En dat is iets wat Gerjanne heel leuk vindt: “Mijn kracht als ontwerper ligt vooral in het onderzoek doen. Ik vind het leuk om te observeren en hele kleine dingen te zien die uiteindelijk heel waardevol zijn. Ik ben goed in het leggen van verbanden en daar vervolgens een ontwerpproces op toe te passen.” Bovendien is het werk uitdagend, want hoe weet je waar mensen met dementie behoefte aan hebben? “De uitdaging bij het ontwerpen voor mensen met dementie is om informatie uit deze mensen te halen, zeker als mensen al verder zijn in hun ziektebeeld. Zorgpersoneel of mantelzorgers kunnen veel vertellen, maar zij weten niet alles. Ik vind het dus leuk om te kijken hoe ik mensen met dementie een stem kan geven en hoe ik hun behoeftes kan vertalen naar iets concreets,” 

Hoe ontwerp je voor en met mensen die zichzelf niet goed meer kunnen uiten? In deze video vertelt Gerjanne stap voor stap hoe ze dat doet, welke methoden ze gebruikt en welke uitdagingen ze tegenkomt:

Buro Zorgelozer

Daar waar Gerjanne veel ervaring heeft met mensen met dementie, heeft interaction designer Hilde de Wit veel ervaring met mensen met een auditieve stoornis en met instellingen voor gehandicapten. Ook zij studeerde aan de HKU, maar de twee vonden elkaar pas daarna. Vorig jaar besloten ze hun krachten te bundelen en samen willen ze nu de zorg over de hele breedte kunnen helpen met het oplossen van vraagstukken. Dat kan in een verpleeghuis of ziekenhuis zijn, maar ook de thuisomgeving, de openbare ruimte of in een behandeltraject.

Buro zorgelozer staat voor samen waardevol ontwerpen met de zorg,” vertelt Gerjanne. “Ons doel is om de zorgomgeving voor cliënten en medewerkers in de zorg te verbeteren, door middel van ontwerp(trajecten).” Daarnaast geven Hilde en Gerjanne advies over innovatie en geven ze workshops aan zorgpersoneel. “We leren ze om hun vraagstukken te uiten naar collega’s en om samen met collega’s een creatief proces te starten.”

Gerjanne is blij met de samenwerking: “We vullen elkaar aan in het ontwerpproces. Hilde is goed in allerlei design thinking methodes en ik heb veel ervaring met ontwerpprocessen waarbij snel iets tot stand moet komen. Het is fijn om samen ergens over na te denken. Samen kom je een laag dieper.”

Last modified: 1 september 2020