Written by: GEBALANCEERD LEVEN HHH ZOOMS IN

219
Schermafbeelding 2020-02-27 om 15.40.11
Schermafbeelding 2020-03-05 om 11.59.34
CTA-News.png
health hub zoomt in logo

Christa Anbeek & Willem-Jan Renger | Tussen Zon en Maan

Zij, Christa Anbeek, maakte een logboek om gesprekken te voeren over ontregelende ervaringen. Hij, Willem-Jan Renger, maakte er een spel van. Een bijzondere samenwerking tussen een filosoof/theoloog en een ontwerper. En het bleek een ‘match made in heaven’, of in dit geval ergens Tussen Zon en Maan.

Christa was begin twintig toen zij voor het eerst te maken kreeg met een ontregelende ervaring. Binnen een jaar tijd overleden haar ouders en broer, twee van hen door suïcide. Christa was op dat moment student theologie. “Dat was gigantisch ontregelend. En vanaf daar startte mijn zoektocht. Wat heb je aan theologie als je zoiets meemaakt? En aan geloof? En aan filosofie?” Die zoektocht naar hoe je er na een ontregelende ervaring weer bovenop komt en welke rol religie of zingeving daarin spelen, werd de rode draad in Christa’s werk.

Christa verdiepte zich in het christendom en boeddhisme, ging werken en wonen op een meditatiecentrum, vond een baan in de psychiatrie en schreef boeken over heftige ontregelingen zoals de dood. In 2013 schreef ze samen met Ada de Jong het boek De berg van de ziel. Ada de Jong verloor haar man en kinderen bij een bergongeluk. “Na dat boek dacht ik: het is allemaal wel erg zwaar waar ik mee bezig ben. Ik zocht lucht, verlangde naar lichtere thema’s in mijn leven en werk.”

En zo ontstond het idee voor het boek Voor Joseph en zijn broer, waar Christa vorig jaar de prijs ‘Beste spirituele boek 2019’ voor kreeg. Ze schreef het voor haar kleinzoon Joseph. Het was een zoektocht naar het antwoord op de vraag: Hoe kan je plezier in je bestaan scheppen, als je weet dat alles kwetsbaar is en je leven van de ene op de andere dag helemaal anders kan zijn?

De reisgids met de 'spelregels'.

Christa wilde graag een logboek bij het boek voegen dat zij had gemaakt naar aanleiding van de gesprekken die zij eerder voerde met Ada de Jong en later met haar studenten. Het was een soort protocol waarin stap voor stap stond beschreven hoe je in kleine groepen onder leiding van een gespreksleider gesprekken over kwetsbaarheid en ontregelende ervaringen kunt voeren. Maar de uitgever moest er niets van weten. En toen ontstond bij Christa het idee om van dat logboek een spel te maken, zodat iedereen het gesprek met elkaar aan kan gaan, zonder tussenkomst van een gespreksleider. De geboorte van het spel Tussen Zon en Maan.

In onderstaande video vertellen Christa en Willem-Jan hoe het spel tot stand is gekomen: 

Het spel

Als die ‘magische plek’ eenmaal gecreëerd is, kunnen de spelers van Tussen Zon en Maan met elkaar in gesprek over hun ontregelende ervaringen. “Een ontregelende ervaring of contrastervaring is een situatie waarbij de vertrouwde werkelijkheid helemaal weg is en ook niet meer terugkomt”, zegt Christa. Dat kunnen hele verdrietige gebeurtenissen zijn, zoals het verlies van iemand in je nabije omgeving, maar ook het krijgen van een kind kan voor veel ontregeling zorgen.

In zeven etappes leggen de spelers van Tussen Zon en Maan samen een reis af, waarin ze stap voor stap hun contrastervaring delen. Volgens Christa zijn we vaak bang om te praten over ontregeling en kwetsbaarheid en hebben we het liever over onze successen. “Het gevolg daarvan is dat wanneer je te maken krijgt met die ontregeling, je het idee hebt dat je daar alleen in staat. En misschien zelfs dat het aan jou te wijten is. Terwijl het bij het leven hoort.” En daar komt Tussen Zon en Maan in beeld. “Het doel van het spel is, of wat ik eigenlijk hoop, dat er verbindingen ontstaan tussen mensen die het spel spelen. Dat mensen leren spreken over ontregeling en kwetsbaarheid, leren dat dat bij het leven hoort en dat je altijd weer nieuwe hoop kunt vinden. Hoe erg dingen ook lijken en ook zijn.”

Hoe werkt het spel? Een speluitleg van ontwerper Willem-Jan:

Van logboek naar spel

Toen Willem-Jan het logboek in handen kreeg is hij het eerst, samen met ontwerpster Hester van Zuthem, gaan ontleden. “We hebben het tot de essentie teruggebracht om te snappen hoe het in elkaar zat. Toen we het skelet hadden, zijn we het weer gaan opbouwen.”

En dat was nog een hele kluif. De moeilijkheid bij dit ontwerp zat hem vooral in het opvangen van de taak van Christa als gespreksleider. De bedoeling van het spel is dat alle deelnemers evenveel deelnemer als gespreksleider zijn, niemand heeft de leiding. “Iedereen moest een stukje Christa krijgen”, lacht Willem-Jan. 

Iedereen moet evenveel deelnemer als gespreksleider zijn.

“Wanneer je een gespreksleider en deelnemers hebt, dan kun je die deelnemers volledig ontzorgen over hoe dat gesprek loopt en wat er precies gaat gebeuren. Als je die gespreksleider weghaalt is het grootste risico dat de groep, die elkaar niet goed kent, in een soort verlamming terechtkomt.” Als er niet duidelijk is wie wat moet doen en wat er precies moet gebeuren, dan is de balans weg, stelt Willem-Jan. “Sommige mensen gaan heel actief aan het werk, anderen gaan achterover leunen. Zo wordt het niet een mooi symmetrisch gesprek. Het ontwerpen van een spel is een soort steigerbouw. Je zorgt dat iedereen even belangrijk is, iedereen evenveel aan bod komt, iedereen dezelfde mate van belasting ervaart. Zonder dat voelt het als een heel nauw keurslijf. Dat is de weerbarstigheid bij dit soort ontwerpen. Dat de speler vrij is om te doen wat hij of zij wil, maar tegelijkertijd het spel wél speelt zoals jij het als ontwerper bedacht hebt. En daar de balans in vinden is eigenlijk het moeilijkste. Ruimte definiëren waarbinnen je je vrij voelt, maar eigenlijk iedereen laten doen wat de bedoeling is. Dat is de subtiliteit van dit ontwerp.”

 

Het spel Tussen Zon en Maan.

En dat deden Willem-Jan en Hester door een zogenoemde ‘préjà vu’, het tegenovergestelde van een déjà vu. “In mijn hoofd ga ik naar het moment dat het ding af is, ook al weet ik nog helemaal niet wat dat ding is. Ik probeer te visualiseren hoe het eruit ziet en ik probeer te voelen wat iemand voelt als het niet goed is. Als ik denk aan het feit dat ik een kwetsbaar gesprek met mensen moet voeren die ik niet goed ken, dan krijg ik buikpijn, dan voel ik zwaar ongemak.” Als ontwerper kun je dat ongemak volgens Willem-Jan niet wegnemen, maar je kunt wel proberen het zo kort mogelijk te laten duren. “Daar probeer ik naartoe te ontwerpen. En daar moet je heel veel voor gaan testen, onder leiding van Charlotte Dijksman, en heel goed observeren. Wat wijkt af van je visualisatie? Dat moet je aanpassen, dat is waar je werk als ontwerper begint.”

Samenwerking

Het resultaat is een mooi spel, waardoor mensen op grote schaal de kans krijgen om hun ontregelende ervaringen te delen en naar nieuwe perspectieven te zoeken. Christa en Willem-Jan kijken dan ook tevreden terug op hun samenwerking. “Ik kan me geen moeilijk moment in het proces herinneren”, zegt Christa lachend.

Wat heeft de samenwerking Christa en Willem-Jan gebracht? En wat beviel er zo goed aan deze co-creatie?

En de bijzondere samenwerking is nog niet over. Want naast de lezingen en workshops die Christa en Willem-Jan nog samen geven naar aanleiding van Tussen Zon en Maan, is ook het idee ontstaan om een juniorversie uit te brengen. “Deze huidige versie is geschikt voor jongvolwassenen vanaf 17-18 jaar. Maar niet voor kinderen. Terwijl kinderen natuurlijk ook allemaal ontregelingen meemaken. Ouders die gaan scheiden, moeders/vaders/opa’s/oma’s die dood gaan. Willem-Jan was ook meteen enthousiast. Het ligt nu allemaal even stil door corona, maar wie weet verschijnt er ook juniorversie.” 

Last modified: 17 juni 2020